تبلیغات
حسین عباسی دانشجوی حسابداری گرایش حسابرسی دانشگاه تخصصی علوم اقتصادی - سیستم هزینه یابی یا روش هزینه یابی:
جمعه 12 آذر 1389

سیستم هزینه یابی یا روش هزینه یابی:

   نوشته شده توسط: حسین عباسی    

با دو مفهوم سیستم هزینه یابی و روش هزینه یابی روبرو هستیم.

نحوه جمع آوری، انباشت و تخصیص هزینه های تولید به محصولات، باتوجه به نوع فعالیت و فرآیند عملیات تولیدی، تعیین کننده سیستم هزینه یابی می باشند. سیستمهای هزینه یابی متداول عبارتند از:
1- سیستم هزینه یابی سفارش کار  Job-Order Costing System
2- سیستم هزینه یابی مرحله ای Process Costing System
3- سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت  Activity Based Costing - ABC


هدف سیستم هزینه‏یابی سفارش كار، جمع‏آوری و پردازش اطلاعات مربوط به بهای تمام شده سفارش خدمت یا محصولی خاص است كه توسط مشتری درخواست شده است. مشخصات محصول یا خدمت براساس نوع سفارش مشتری تهیه می‏گردد و با سفارشات دیگر از همان محصول یا خدمت متفاوت است. خدمات حسابرسی، طراحی و استقرار سیستمهای نرم‏افزاری، صنایع هواپیماسازی، كشتی‏سازی، فیلمسازی، صنایع دفاعی، پروژه‏های عظیم پیمانكاری نظیر سدسازی، سكوهای نفتی و غیره، نمونه صنایعی هستند كه از این سیستم هزینه‏یابی استفاده می‏نمایند.


هدف سیستم هزینه‏یابی مرحله‏ای...

جمع‏آوری و پردازش اطلاعات مربوط به بهای تمام شده محصولات مشابهی است كه تولید آنها در قالب یك سری عملیات تولیدی یكنواخت صورت می‏پذیرد. صنایع غذایی، تولید سیمان و صنایع شیمیایی، نمونه صنایعی هستند كه از این سیستم هزینه‏یابی استفاده می‏نمایند. ویژگیهای صنایعی كه از این نوع سیستم هزینه‏یابی استفاده می‏نمایند عبارتست از:
الف- محصولات مشابه و به تعداد انبوه تولید می‏گردد.
ب- معمولاً فرآیند تولید دارای چندین مرحله می‏باشد و محصولات از دوایر مختلف تولیدی عبور می‏كنند.
پ- مواد عمدتاً در مرحلة اول وارد فرآیند می‏شوند.
ت- محصول هر مرحله، مواد خام مرحله بعدی است.

بهترین برآورد در مورد بهای تمام شده محصول یا خدمت زمانی می‏تواند صورت گیرد كه هزینه‏ها بطور مستقیم قابل ردیابی به محصولات تولید شده و خدمات ارائه شده باشند. از سوی دیگر، هزینه‏های سربار كارخانه كه یك نوع هزینه غیرمستقیم می‏باشند، اصولاً به راحتی و بطور مستقیم قابل ردیابی به محصولات تولید شده و خدمات ارائه شده نمی‏باشند. لذا در سیستمهای هزینه‏یابی سفارش كار و مرحله‏ای، با استفاده از نرخ از پیش تعیین شده جذب سربار، هزینه‏های سربار بین محصولات و خدمات تخصیص می‏یابند.
در هزینه‏یابی بر مبنای فعالیت، ابتدا هزینه‏های سربار كارخانه به مخازن هزینه فعالیت تخصیص داده می‏شود و سپس هزینه‏های مخازن هزینه فعالیت از طریق عامل هزینه به محصولات تولید شده تخصیص داده می‏شود. درحقیقت در این سیستم هزینه‏یابی، سربار كارخانه به اجزای ریزتری تفكیك می‏گردد و براساس عوامل هزینه متعدد بین محصولات تخصیص می‏یابد.


روش هزینه یابی درحقیقت بازگوکننده نحوه انعکاس عوامل تولید (مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار تولید) در بهای تمام شده محصولات تولیدی است که هریک از سه سیستم مورد اشاره در بالا می تواند به یکی از سه روش هزینه یابی زیر انجام گیرد:
1- روش هزینه یابی واقعی  Actual Costing Method
2- روش هزینه یابی نرمال (عادی)  Normal Costing Method
3- روش هزینه یابی استاندارد (عادی گسترده)  Standard Costing Method

در روش هزینه یابی واقعی، کلیه عوامل تولید به مبالغ واقعی در قیمت تمام شده محصول تولیدی انعکاس می یابند. جهت استفاده از این روش، نیازمند این هستیم که بهای هزینه های تولیدی هرچه سریعتر در دسترس قرار گیرند تا بتوان اطلاعات به موقع تهیه کرد.

در روش نرمال، هزینه مواد مستقیم و دستمزد مستقیم به مبالغ واقعی و هزینه سربار کارخانه با استفاده از نرخ جذب سربار (نرخ بودجه ای که در ابتدای هر دوره مالی محاسبه می گردد) محاسبه و در قیمت تمام شده محصول تولیدی انعکاس می یابد. معمولاً هزینه‏های واقعی سربار كارخانه تا پایان ماه مشخص نمی‏گردند و نیز ماه به ماه بطور قابل ملاحظه‏ای تغییر می‏نمایند و لذا مدیریت شركتها جهت تعیین بموقع اطلاعات مربوط به هزینه‏یابی محصول و به حداقل رساندن تغییرات هزینه‏های سربار كارخانه و بهینه نمودن تصمیمگیری‏ها مانند تعیین نرخ فروش محصولات طی سال مالی از روش هزینه‏یابی نرمال یا روش هزینه یابی استاندارد استفاده می‏كنند.

در روش هزینه یابی استاندارد، بهای استاندارد (بودجه ای) هر واحد محصول در ابتدای دوره مالی و باتوجه به تجربیات گذشته و درنظرگرفتن واقعیتهای اقتصادی در خصوص مبلغ هزینه ها، تعیین می گردد. این روش در صنایعی که مدیریت آنها نیازمند اطلاعات به موقع و حتی ساعتی می باشند و همچنین در صنایعی که هزینه ها تحت کنترل شدید جهت جلوگیری از بروز انحرافات هستند، کاربرد بسیاری خواهد داشت.