تبلیغات
حسین عباسی دانشجوی حسابداری گرایش حسابرسی دانشگاه تخصصی علوم اقتصادی - مفاهیم نظری گزارشگری مالی:
یکشنبه 14 فروردین 1390

مفاهیم نظری گزارشگری مالی:

   نوشته شده توسط: حسین عباسی    

پیوست استانداردهای‌ حسابداری‌

مفاهیم‌ نظری‌ گزارشگری‌ مالی‌

 

 

مقدمـه‌

هدف‌ و جایگاه‌

1 .    جهت‌ دستیابی‌ به‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ هماهنگ‌، وجود یک مجموعه‌ پیوسته‌ از  اهداف‌ و  مبانی“ مرتبط‌ كه‌ بتواند ماهیت‌، نحوه‌ عمل‌ و حدود گزارشگری‌ مالی‌ را مشخص‌ كند لازم‌ است‌. چنین‌ مجموعه‌ای‌، همانند یک قانون‌ پایه‌، در تدوین‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ و حل‌ و فصل‌ مسائلی‌ كه‌ ممكن‌ است‌ در این‌ راه‌ پیش‌ آید، ملاك‌ عمل‌ قرار خواهد گرفت‌. علاوه‌بر مزیت‌ فوق‌، وجود یک مجموعه‌ از مفاهیم‌ نظری‌، به‌ تعیین‌ حدود قضاوت‌ حرفه‌ای‌ در تهیه‌ صورتهای‌ مالی‌ و محدود كردن‌ رویه‌های‌ حسابداری‌ به‌منظور افزایش‌ قابل‌ مقایسه‌ بودن‌ اطلاعات‌ مالی‌ كمك‌ خواهد كرد.

2 .    از آنجا كه‌ مفاهیم‌ نظری‌، به‌ عنوان‌ یک نظام‌ منسجم‌ از اهداف‌ و مبانی‌ مرتبط‌، به‌منظور تهیه‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ هماهنگ‌ و تعیین‌ حدود قضاوت‌ حرفه‌ای‌ در تهیه‌ و ارائه‌ صورتهای‌ مالی‌ تدوین‌ می‌شود لذا طبعاً نمی‌تواند تحت‌ تأثیر الزامات‌ حسابداری‌ مقرر در قوانین‌ آمره‌ قرار گیرد بلكه‌ ممكن‌ است‌ برخی‌ اصول‌ مندرج‌ در آن‌ از الزامات‌ قانونی‌ فراتر رود. بدیهی‌ است‌ الزامات‌ حسابداری‌ مقرر در قوانین‌ آمره‌ در تدوین‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ مدنظر قرار خواهد گرفت‌ تا سازگاری‌ لازم‌ بین‌ رویه‌های‌ حسابداری‌ مندرج‌ در قانون‌ و نحوه‌ عمل‌ طبق‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ ایجاد گردد.


3 .      در موارد محدودی‌ ممكن‌ است‌

بنابه‌ ملاحظات‌ عملی‌، بین‌ این‌ مجموعه‌ و یک استاندارد حسابداری‌ سازگاری‌ كامل‌ وجود نداشته‌ باشد. در چنین‌ حالاتی‌ الزامات‌ استاندارد حسابداری‌ بر الزامات‌ مفاهیم‌ نظری‌ گزارشگری‌ مالی‌ برتری‌ خواهد داشت‌.

4 .    مفاهیم‌ نظری‌ گزارشگری‌ مالی یک استاندارد حسابداری‌ نیست‌ و لذا برای‌ مسائل‌ خاص‌ مربوط‌ به‌ اندازه‌گیری‌ یا افشا، استانداردی‌ تعیین‌ نمی‌كند. معهذا از طریق‌ فراهم‌آوردن‌ اطلاعاتی‌ در مورد دیدگاه‌ بكار گرفته‌ شده‌ در تدوین‌ استانداردهای‌ حسابداری‌، این‌ مجموعه‌ در رابطه‌ با تهیه‌، حسابرسی‌ و استفاده‌ از صورتهای‌ مالی‌ مفید خواهد بود. به‌ علاوه‌ مبانی‌ مندرج‌ در این‌ مجموعه‌ به‌ عنوان‌ نقطه‌ اتكایی‌ برای‌ حل‌ و فصل‌ طیفی‌ از مسائل‌ حسابداری‌ كه‌ در مورد آنها استاندارد خاص‌ ارائه‌ نگردیده‌ است‌، كاربرد خواهد داشت‌.

دیدگاه‌ كلی‌

5 .    در تدوین‌ مفاهیم‌ نظری‌ حاضر، از میان‌ مفاهیم‌ گوناگون‌ سود، مفهوم‌ مبتنی‌بر  نگهداشت‌ سرمایه‌ كه‌ متكی‌ بر مبانی‌ اقتصادی‌ است‌ مورد پذیرش‌ قرار گرفته‌ است‌. این‌ نظریه‌ كه‌ در محافل‌ حرفه‌ای‌ جهان‌ نیز مقبولیت‌ یافته‌ است‌، درآمدها و هزینه‌ها را ناشی‌ از تغییرات‌ در داراییها و بدهیها تلقی‌ می‌كند و تطابق‌ منطقی‌ آنها را تنها در پرتو ارائه‌ تعاریف‌ دقیق‌ و روشنی‌ از داراییها و بدهیها ممكن‌ می‌داند.

گزارشگری‌ مالی‌ و اجزای‌ آن‌

6 .    محصول‌ نهایی‌ فرایند حسابداری‌ مالی‌، ارائـه‌ اطلاعات‌ مالی‌ به‌ استفاده‌كنندگان‌ مختلف‌، اعم‌ از استفاده‌كنندگان‌ داخلی‌ و استفاده‌كنندگان‌ خارج‌ از واحد تجاری‌، در قالب‌ گزارشهای‌ حسابداری‌ است‌. آن‌ گروه‌ از گزارشهای‌ حسابداری‌ كه‌ با هدف‌ تأمین‌ نیازهای‌ اطلاعاتی‌ استفاده‌كنندگان‌ خارج‌ از واحد تجاری‌ تهیه‌ و ارائه‌ می‌شود، در حیطه‌ عمل‌ گزارشگری‌ مالی‌ قرار می‌گیرد.

7 .    صورتهای‌ مالی‌، بخش‌ اصلی‌ فرایند گزارشگری‌ مالی‌ را تشكیل‌ می‌دهد. درحال‌ حاضر یک مجموعه‌ كامل‌ صورتهای‌ مالی‌ شامل‌ ترازنامه‌، صورت‌ سود و زیان‌، صورت‌ سود و زیان‌ جامع‌ و صورت‌ جریان‌ وجوه‌ نقد (كه‌ از این‌ به‌ بعد صورتهای‌ مالی‌ اساسی‌ نامیده‌ می‌شود) و یادداشتهای‌ توضیحی‌ می‌باشد. دیگر موارد تشكیل‌دهنده‌ گزارشگری‌ مالی‌ مواردی‌ از قبیل‌ گزارش‌ مدیران‌ درباره‌ فعالیت‌ واحد تجاری‌ و گزارش‌ تحلیلی‌ مدیران‌ می‌باشد كه‌ همراه‌ با گزارش‌ حسابرس‌ مستقل‌ (و حسب‌ مورد گزارش‌ بازرس‌ قانونی‌) و صورتهای‌ مالی‌ مجموعه‌ای‌ تحت‌ عنـوان‌ گزارش‌ مالی‌ سالانـه‌ را تشكیل‌ می‌دهـد.
سایر گزارشهای‌ مالی‌ كه‌ به‌طور موردی‌ و با اهداف‌ خاص‌ تهیه‌ می‌شود دربرگیرنده‌ مواردی‌ از قبیل‌ گزارشهای‌ مالی‌ تهیه‌ شده‌ به‌ منظور دریافت‌ تسهیلات‌ مالی‌ از بانكها، گزارش‌ توجیهی‌ هیئت‌ مدیره‌ جهت‌ افزایش‌ سرمایه‌ در مورد شركتهای‌ سهامی‌ و اظهارنامه‌ مالیاتی‌ می‌باشد.

دامنه‌ كاربرد

8 .    دامنـه‌ كاربـرد این‌ مجموعـه‌، صورتهـای‌ مالی‌ با مقاصـد عمومی‌ (كـه‌ از این‌ به‌ بعد صورتهای‌ مالی‌ نامیـده‌ می‌شود) می‌باشـد. این‌ صورتهای‌ مالی‌ حداقل‌ به‌طور سالانه‌ و در راستـای‌ رفع‌ نیازهـای‌ مشترك‌ اطلاعاتی‌ طیف‌ وسیعی‌ از استفاده‌كنندگان‌ تهیـه‌ و ارائـه‌ می‌شـود. سایر گزارشهـای‌ مالی‌ از جملـه‌ گزارشهـای‌ مالی‌ با اهـداف‌ خـاص‌، جزء صورتهای‌ مالی‌ تلقی‌ نمی‌شود. معهذا برخی‌ مبانی‌ این‌ مجموعه‌ با تهیه‌ و ارائه‌ چنین‌ گزارشهایی‌، تا آنجا كه‌ متكی‌ به‌ فرایند حسابداری‌ مالی‌ است‌، ارتباط‌ پیدا می‌كند.

9 .    مفاهیم‌ نظری‌ حاضر در مورد صورتهای‌ مالی‌ كلیه‌ واحدهای‌ تجاری‌ (انتفاعی‌) اعم‌ از اینكهدر بخش‌ خصوصی‌ یا عمومی‌ فعالیت‌ كنند كاربرد دارد. بدین‌ ترتیب‌ این‌ مجموعه‌ معطوف‌ به‌ واحدهای‌ انتفاعی‌ است‌ لیكن‌ عمدتاً در مورد واحدهای‌ غیر انتفاعی‌ نیز قابل‌ اعمال‌ است‌. خصوصیات‌ كیفی‌ اطلاعات‌ مالی‌ كه‌ در بخش‌ دیگری‌ از این‌ مجموعه‌ تشریح‌ گردیده‌ است‌، به‌طور یكسان‌ در مورد واحدهای‌ انتفاعی‌ و غیرانتفاعی‌ قابل‌ اعمال‌ است‌. سایر بخشهای‌ این‌ مجموعه‌ با درجات‌ متفاوتی‌ از تأكید در اعمال‌ آنها، در مورد واحدهای‌ غیر انتفاعی‌، بكار گرفته‌ می‌شود. دراین‌ارتباط‌ ، طیف‌ استفاده‌كنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌ گسترده‌تر می‌گردد تا اعضا و اعانه‌دهندگان‌، تأمین‌كنندگان‌ منابع‌، مشتریان‌ یا دریافت‌كنندگان‌ كالاها و خدمات‌ و تشكیلات‌ نظارتی‌ را دربر گیرد. همچنین‌ اطلاعات‌ در مورد رعایت‌ قراردادها و هرگونه‌ محدودیت‌ در استفاده‌ از وجوه‌ اهمیت‌ بیشتری‌ می‌یابد و تأكید بر رقـم‌ سـود، جـای‌ خـود را به‌ تأكیـد برمعیارهـای‌ عملكرد مالی‌ و غیر مالی‌ متفاوتی‌ می‌دهد.

واحد گزارشگر

10 .  گزارشگری‌ مالی‌ منعكس‌كننده‌ حسابدهی‌ واحد تجاری‌ در قبال‌ منابع‌ آن‌ است‌ و از این‌ رو مبنایی‌ برای‌ ارزیابی‌ وظیفه‌ مباشرت‌ مدیریت‌ و اتخاذ تصمیمات‌ اقتصادی‌ فراهم‌ می‌آورد. صورتهای‌ مالی‌ به‌ عنوان‌ بخش‌ اصلی‌ فرایند گزارشگری‌ مالی‌، به‌ استفاده‌كنندگان‌ مختلف‌ در ارزیابی‌ وضعیت‌ مالی‌، عملكرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ یعنی‌  واحد گزارشگر یاری‌ می‌رساند.  واحد گزارشگر به‌ یک واحد تجاری‌ منفرد یا گروه‌ واحدهای‌ تجاری‌ اطلاق‌ می‌شود كه‌ موضوع‌ یک مجموعه‌ صورتهای‌ مالی‌ مشخص‌ است‌ كـه‌ بنـا بـر الزامـات‌ قانونی‌، قراردادی‌ یـا عرفی‌ و به‌منظـور رفع‌ نیازهـای‌ اطلاعاتی‌ استفاده‌كنندگان‌ تهیه‌ و ارائه‌ می‌شود.

                 سایر موارد

11 .  مطالبی‌ كه‌ در این‌ مجموعه‌ با حروف‌ پررنگ‌ مشخص‌ شده‌ است‌ مفاهیم‌ اصلی‌ را تشكیل‌ می‌دهد و سایر مطالب‌ جنبه‌ توصیفی‌، تكمیلی‌ و پشتیبان‌ دارد.


پیوست استانداردهای‌ حسابداری‌

مفاهیم‌ نظری‌ گزارشگری‌ مالی‌

 

فصل اول

‌هدف‌ صورتهای‌ مالی‌

 

1 - 1 .        هدف‌ صورتهای‌ مالی‌ عبارت‌ از ارائـه‌ اطلاعاتی‌ تلخیص‌ و طبقه‌بندی‌ شده‌ درباره‌ وضعیت‌ مالی‌، عملكرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ است‌ كه‌ برای‌ طیفی‌ گسترده‌ از استفاده‌كنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌ در اتخاذ تصمیمات‌ اقتصادی‌ مفید واقع‌ گردد.

2 1 .  صورتهای‌ مالی‌ همچنین‌ نتایج‌ وظیفه‌ مباشرت‌ مدیریت‌ یا حسابدهی‌ آنها را در قبال‌ منابعی‌ كه‌ دراختیارشان‌ قرار گرفته‌ منعكس‌ می‌كند. استفاده‌كنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌، برای‌ اتخاذ تصمیمات‌ اقتصادی‌، غالباً خواهان‌ ارزیابی‌ وظیفه‌ مباشرت‌ یا حسابدهی‌ مدیریت‌ می‌باشند. تصمیمات‌ اقتصادی‌ مزبور به‌ عنوان‌ نمونه‌ شامل‌ مواردی‌ از قبیل‌ فروش‌ یا حفظ‌ سرمایه‌گذاری‌ در واحد تجاری‌ و انتخاب‌ مجدد یا جایگزینی‌ مدیران‌ می‌باشد.


3 1 .  از آنجا كه‌ صورتهای‌ مالی‌ عمدتاً بیانگر اثرات‌ مالی‌ رویدادهای‌ گذشته‌ است‌ و لزوماً دربرگیرنده‌ اطلاعات‌ غیرمالی‌ نیست‌، تمام‌ اطلاعات‌ مورد لزوم‌ استفاده‌كنندگان‌ را جهت‌ اتخاذ تصمیمات‌ اقتصادی‌ فراهم‌ نمی‌آورد. با این‌حال‌، صورتهای‌ مالی‌ نیازهای‌ اطلاعاتی‌ مشترك‌ اغلب‌ استفاده‌كنندگان‌ را رفع‌ می‌كند.

4 1 .  اطلاعات‌ ارائه‌ شده‌ درصورتهای‌ مالی‌ مشمول‌ محدودیتهای‌ مختلف‌ دیگری‌ نیز هست‌. اطلاعات‌ مالی‌ تحت‌ تأثیر ابهامات‌ موجود قرار می‌گیرد زیرا دربرگیرنده‌ براوردها بوده‌ و اثـر معاملات‌ بین‌ دوره‌های‌ مالی‌ مشخص‌ تخصیص‌ یافته‌ است‌. اطلاعاتی‌ را كه‌ نمی‌توان‌ برحسب‌ واحد پول‌ بیان‌ كرد در متن‌ صورتهای‌ مالی‌ قابل‌ انعكاس‌ نمی‌باشد. به‌ علاوه‌، اطلاعـات‌ مندرج‌ در صورتهای‌ مالی‌ عمدتـاً تاریخی‌ است‌، زیرا مرتبط‌ بـا وضعیت‌ مالی‌ در یك‌ تاریخ‌ معین‌ و عملكرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ برای‌ یك‌ دوره‌ گذشته‌ می‌باشد.

استفاده‌كنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌ و نیازهای‌ اطلاعاتی‌ آنان‌

5 - 1 .        استفاده‌كنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌ به‌ اشخاصی‌ اطلاق‌ می‌شود كه‌ جهت‌ رفع‌ نیازهای‌ اطلاعاتی‌ متفاوت‌ خود از صورتهای‌ مالی‌ استفاده‌ می‌كنند. تأمین‌ نیازهای‌ اطلاعاتی‌ تمام‌ استفاده‌كنندگان‌ توسط‌ صورتهای‌ مالی‌ امكان‌پذیر نیست‌ ولی‌ نیازهایی‌ وجود دارد كه‌ برای‌ همه‌ استفاده‌كنندگان‌ مشترك‌ است‌. بالاخص‌ همه‌ استفاده‌كنندگان‌ به‌ نوعی‌ به‌ وضعیت‌ مالی‌، عملكرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ علاقه‌مند هستند. اعتقاد براین‌ است‌ كه‌ هرگاه‌ صورتهای‌ مالی‌ معطوف‌ به‌ تأمین‌ نیازهای‌ اطلاعاتی‌ سرمایه‌گذاران‌ باشـد، اكثر نیازهای‌ سایر استفاده‌كنندگان‌ را نیز در حد توان‌ برآورده‌ می‌كند. به‌ عبارت‌ دیگر اطلاعـات‌ تهیـه‌ شـده‌ برای‌ سرمایه‌گذاران‌، به‌ عنـوان‌ یك‌ مرجع‌ اطلاعاتی‌ برای‌ سـایـر استفاده‌كنندگان‌ نیز مفید است‌ چرا كه‌ اینان‌ می‌توانند اطلاعات‌ مشخص‌تری‌ را كه‌ در معاملات‌ خود با واحد تجاری‌ بدست‌ می‌آورند با این‌ مرجع‌ اطلاعاتی‌ بسنجند. استفاده‌كنندگان صورتهای‌ مالی‌ و نیازهای‌ اطلاعاتی‌ آنها به‌ شرح‌ زیر است :